Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 50

"દૂતોહમિતિ વિજ્ઞેયો" means "Know that I am a messenger", ; Whose messenger? - "રાઘવસ્ય અમિત તેજશઃ".- " the illustrious Rama"
That is Hanuma's statement.

Having decided that he should confront Ravana, Hanuma obeys the Brahmastra and reaches the assembly of the king. Here he announces himself as the messenger of Rama. That is what we hear in this Sarga.

Now Slokas of fiftieth Sarga .

||Sloka 50.01||

તમુદ્વીક્ષ્ય મહાબાહુઃ પિંગાક્ષં પુરતઃ સ્થિતમ્|
કોપેન મહતાssવિષ્ટો રાવણો લોકરાવણઃ ||50.01||
શંકાહૃતાત્મા દધ્યૌ સ કપીંદ્રં તેજસા વૃતમ્|

સ|| મહાબાહુઃ લોકરાવણઃ સઃ રાવણઃ પુરતઃ સ્થિતં મહાબાહું પિંગાક્ષં મહતા કોપેન આવિષ્ટઃ સ તેજસા વૃતં કપીંદ્રં ઉદ્દીક્ષ્ય શંકાહૃતાત્મા દધ્યૌ||

Tilaka Tika says - તેજસા વૃત્તં| દૃષ્ટ્વેતિ શેષઃ|

||Sloka meanings||

મહાબાહુઃ લોકરાવણઃ -
mighty armed one who torments the whole world
સઃ રાવણઃ મહતા કોપેન આવિષ્ટઃ -
overpowered with anger that Ravana
પુરતઃ સ્થિતં પિંગાક્ષં -
the tawny eyed one standing in front
સ તેજસા વૃતં કપીંદ્રં ઉદ્દીક્ષ્ય-
seeing the best of Vanaras surrounded with brilliance
શંકાહૃતાત્મા દધ્યૌ-
started pondering with doubts raised in his heart

||Sloka summary||

"Mighty armed one who torments the whole world, that Ravana overpowered by anger, looking at the tawny eyed one in front surrounded with brilliance, started pondering with doubts raised in his heart."

Mighty armed Ravana who torments the whole world, looking at the tawny eyed Hanuma surrounded with brilliance, over powered with great anger, thought over with doubts cropping up in his mind.

What are those doubts? 'Could he be that lord Nandi, who cursed me when Kailasa was shaken by me?; Could he be the great Asura, Bana, in Vanara form?'

These are doubts in his mind. Though he might say that there is none, not defeated by him, he is always concerned about of the unknown. But as a king, he does not want others to know his thoughts. Keeping his thoughts to himself, he addresses Prahastha, with brief, profound and timely words

||Sloka 50.02,03||

કિમ્ એષ ભગવાન્ નંદી ભવેત્ સાક્ષાત્ ઇહાગતઃ||50.02||
યેનશપ્તોઽસ્મિ કૈલાસે મયા સંચાલિતા પુરા|
સોઽયં વાનરમૂર્તિઃ સ્યાત્ કિંસિદ્બાણોઽપિવાઽસુરઃ||50.03||

સ|| એષઃ પુરા મયા કૈલાસે સંચાલિતે યેન શપ્તઃ અસ્મિ ભગવાન્ સાક્ષાત્ ઇહ આગતઃ નંદી ભવેત્ કિં? | સઃ અયં વાનરમૂર્તિઃ મહાસુરઃ બાણઃ સ્યાત્ કિંસ્વિત્ ||

||Sloka meanings||

એષઃ - this one
પુરા મયા કૈલાસે સંચાલિતે -
when the Kailasa was shaken by me
યેન શપ્તઃ અસ્મિ -
by whom I was cursed
સઃ ભગવાન્ નંદી સાક્ષાત્ ઇહ આગતઃ ભવેત્ કિં? -
that lord Nandi has he come here in person ?
અયં વાનરમૂર્તિઃ -
this one in Vanara form
મહાસુરઃ બાણઃ સ્યાત્ કિંસ્વિત્ -
could he the great Asura Bana

||Sloka summary||

"Earlier when the Kailasa was shaken by me by whom I was cursed, could he be that lord Nandi who personally came here? Could he the great Asura Bana in Vanara form?"||50.02,03||

||Sloka 50.4||

સ રાજા રોષતામ્રાક્ષઃ પ્રહસ્તં મંત્રિસત્તમમ્|
કાલયુક્તમુવાચેદં વચો વિપુલ મર્થવત્ ||50.04||

સ|| સઃ રાજા રોષતામ્રાક્ષઃ મંત્રિસત્તમં પ્રહસ્તં કાલયુક્તં અર્થવિત્ અવિપુલમ્ ઇદં વચઃ ઉવાચ||

||Sloka meanings||

સઃ રાજા રોષતામ્રાક્ષઃ -
That king with eyes red with anger
મંત્રિસત્તમં પ્રહસ્તં -
the best of ministers Prahasta
કાલયુક્તં અવિપુલમ્ અર્થવિત્ -
timely briefly with meaning
ઇદં વચઃ ઉવાચ -
spoke these words

||Sloka summary||

"That king with eyes red with anger, spoke these words with meaning which are timely and brief ."||50.04||

||Sloka 50.05||

દુરાત્મા પૃચ્છ્યતામેષ કુતઃ કિં વાઽસ્ય કારણમ્|
વનભંગે ચ કોઽસ્યાર્થો રાક્ષસીનાં ચ તર્જને||50.05||

સ|| એષ દુરાત્મા પૃચ્છતાં કુતઃ કિં વા અસ્ય કારણં વનભંગે ચ રાક્ષસીનાં તર્જને ચ | અસ્ય અર્થઃ કઃ| '

||Sloka meanings||

એષ દુરાત્મા પૃચ્છતાં -
ask this wicked one
કુતઃ કિં વા અસ્ય કારણં-
where did he come from, for what reason?
વનભંગે ચ રાક્ષસીનાં તર્જને ચ -
in destruction of the grove and threatening the Rakshasa women
અર્થઃ કઃ - what is meaning ?

||Sloka summary||

"Ask this wicked one where did he come from. For what reason the grove was destroyed and Rakshasis threatened? What is the meaning of this?".||50.05||

||Sloka 50.06||

મત્પુરી મપ્રધૃષ્યાં વાઽઽગમને કિં પ્રયોજનમ્|
અયોધને વા કિં કાર્યં પૃચ્છ્યતા મેષ દુર્મતિઃ||50.06||

સ|| પૃચ્છ્યતા મેષ દુર્મતિઃ અપ્રધૃષ્યાં મત્પુરીં આગમને કિં પ્રયોજનમ્| અયોધને વા કિં કાર્યં|

||Sloka meanings||

એષ દુર્મતિઃ પૃચ્છ્યતાં -
ask this wicked one
અપ્રધૃષ્યાં મત્પુરીં -
to my city which is difficult to access
આગમને કિં પ્રયોજનમ્ -
what is the use of his coming here?
અયોધને વા કિં કાર્યં -
why did he wage war?

||Sloka summary||

"Ask this wicked one what is the use of his coming here to my city which is difficult to access? Why did he wage war?||50.06||

||Sloka 50.07||

રાવણસ્ય વચશ્રુત્વા પ્રહસ્તો વાક્યમબ્રવીત્ |
સમાશ્વસિહિ ભદ્રં તે ન ભીઃ કર્યા ત્વયાકપે||50.07||

સ|| રાવણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્તઃ વાક્યં અબ્રવીત્ | હે કપે ભદ્રં તે |ત્વયા ભીઃ ન કાર્યા |સમાશ્વસિહિ||

||Sloka meanings||

રાવણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા -
hearing those words of Ravana
પ્રહસ્તઃ વાક્યં અબ્રવીત્ -
Prahasta spoke these words
હે કપે ભદ્રં તે -
o Vanara feel safe
ત્વયા ભીઃ ન કાર્યા -
you need not be afraid.
સમાશ્વસિહિ - be relaxed

||Sloka summary||

"Hearing those words of Ravana Prahasta spoke these words." Oh Monkey feel safe. You need not be afraid. Be relaxed." ||50.07||

||Sloka 50.08||

યદિ તાવત્ ત્વં ઇંદ્રેણ પ્રેષિતો રાવણાલયમ્|
તત્ ત્વમાખ્યાહિ માભૂત્તે ભયં વાનર મોક્ષ્યસે||50.08||

સ|| વાનર ત્વં ઇંદ્રેણ રાવણાલયં પ્રેષિતઃ યદિ તાવત્ તત્ ત્વં આખ્યાહિ | ભયં માભૂત્ | મોક્ષ્યસે|

||Sloka meanings||

વાનર cત્વં - o Vanara you
ત્વં ઇંદ્રેણ રાવણાલયં પ્રેષિતઃ -
you were sent by Indra to this place of Ravana
યદિ તાવત્ તત્ ત્વં આખ્યાહિ -
that you may tell us
ભયં માભૂત્ -
do not be afraid
મોક્ષ્યસે- will be released

||Sloka summary||

"ઓ વાનરા ઇંદ્રુનિચે ત ઈ રાવણાલયમુનકુ પંપબડિનચો અદિ ચેપ્પુમુ. ભયપડકુમુ. નીવુ બંધમુ નુંચિ મોક્ષમુ પોંદેદવુ." ||50.08||

"Oh Vanara if you were sent by Indra to this place of Ravana that you tell us. Do not be afraid. You will be released".||50.08||

||Sloka 50.09||

યદિ વૈશ્રવણસ્ય ત્વં યમસ્ય વરુણસ્ય ચ|
ચાર રૂપ મિદં કૃત્વા પ્રવિષ્ટો નઃ પુરીમિમામ્||50.09||
વિષ્ણુના પ્રેષિતોપિ વા દૂતો વિજયકાંક્ષિણા|

સ|| ઇદં ચારરૂપમ્ કૃત્વા નઃ ઇમાં પુરીં પ્રવિષ્ટઃ ત્વં વૈશ્રવણસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ચ વિજયકાંક્ષિણા વિષ્ણુના દૂતઃ પ્રેષિતઃ વા અપિ ( આખ્યાહિ)||

||Sloka meanings||

ઇદં ચારરૂપમ્ કૃત્વા -
in this spy's form
નઃ ઇમાં પુરીં પ્રવિષ્ટઃ ત્વં -
You who entered this our city
વૈશ્રવણસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ચ -
of Vaisravana or Yama or Varuna
વિજયકાંક્ષિણા વિષ્ણુના -
Or of Vishnu desirous of victory
દૂતઃ પ્રેષિતઃ વા અપિ -
as a spy sent here

||Sloka summary||

" You entered this city in this spies form. Were you sent by Vaisravana or Yama or Varuna? Or Vishnu desirous of victory sent you as a messenger". ||50.09||

||Sloka 50.10||

ન હિ તે વાનરં તેજો રૂપમાત્રં તુ વાનરમ્||50.10||
તત્ત્વતઃ કથયસ્વાદ્યતતો વાનર મોક્ષ્યસે|

સ||વાનરઃ તે રૂપમાત્રં તુ | તેજઃ વાનરઃ ન હિ | અદ્ય તત્ત્વતઃ કથયસ્વ | તતઃ મોક્ષ્યસે||

||Sloka meanings||

વાનરઃ તે રૂપમાત્રં તુ -
you are Vanara by form only
તેજઃ વાનરઃ ન હિ -
by brilliance you are not Vanara
અદ્ય તત્ત્વતઃ કથયસ્વ -
today tell the truth
તતઃ મોક્ષ્યસે - t
then you will be released

||Sloka summary||

"You are Vanara by form only. By brilliance you are not Vanara. Today tell the truth. Then you will be released." ||50.10||

||Sloka 50.11||

અનૃતં વદતશ્ચાપિ દુર્લભં તવ જીવિતમ્||50.11||
અથવા યન્નિમિત્તં તે પ્રવેશો રાવણાલયે|

સ||તવ અનૃતં વદતઃ જીવિતં દુર્લભં| અથવા રાવણાલયે તે પ્રવેશઃ યન્નિમિત્તઃ||

||Sloka meanings||

તવ અનૃતં વદતઃ -
If you tell untruth
જીવિતં દુર્લભં -
will be difficult to live
અથવા રાવણાલયે -
the palace of Ravana
તે પ્રવેશઃ યન્નિમિત્તઃ -
for what reason did you enter

||Sloka summary||

"If you tell untruth it will be difficult to live. For what reason did you enter the palace of Ravana".||50.11||

||Sloka 50.12||

એવમુક્તો હરિશ્રેષ્ઠઃ તદા રક્ષોગણેશ્વરમ્||50.12||
અબ્રવીન્નાસ્મિ શક્રસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય વા|

ધનદેન ન મેશખ્યં વિષ્ણુના નાસ્મિ ચોદિતઃ||50.13||
જાતિરેવ મમ ત્વેષા વાનરોઽહ મિહાગતઃ|

સ|| એવં ઉક્તઃ હરિશ્રેષ્ઠઃ તદા રક્ષોગણેશ્વરં અબ્રવીત્ | શક્રસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ન અસ્મિ | મે ધનદેન સખ્યં ન| વિષ્ણુના ચોદિતઃ ન | એષા મમ જાતિરેવ | અહં વાનરઃ ઇહ આગતઃ||

Rama Tika says - એષા વાનરત્વ રૂપૈવ મમ જાતિઃ|અત એવ વાનર એવાહં દર્શનં દુર્લભં તસ્ય રાક્ષસેન્દ્રસ્ય તવ દર્શનાર્થં ઇહ આગતઃ| અત એવ રાક્ષસ રાજસ્ય દર્શનાર્થે વનં વિનાસિતમ્ |

||Sloka meanings||

એવં ઉક્તઃ હરિશ્રેષ્ઠઃ -
thus questioned, the best of Vanaras
તદા રક્ષોગણેશ્વરં અબ્રવીત્-
then spoke to king of Rakshasas
શક્રસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ન અસ્મિ -
not of Sakra or Yama or Varuna
મે ધનદેન સખ્યં ન -
I am not friend of Kubera
વિષ્ણુના ચોદિતઃ ન -
was not sent by Vishnu
એષા મમ જાતિરેવ -
I am Vanara by birth
અહં વાનરઃ ઇહ આગતઃ -
I am a Vanara who came here

||Sloka summary||

"Thus questioned, the best of Vanaras spoke to Ravana." I am not from Sakra or Yama or Varuna. I am not friend of Kubera. I was not sent by Vishnu. I am a Vanara by birth who came here".||50.12,13||

||Sloka 50.14||

દર્શને રાક્ષસેંદ્રસ્ય દુર્લભે તદિદં મયા||50.14||
વનં રાક્ષસ રાજસ્ય દર્શનાર્થે વિનાશિતં|

સ|| રાક્ષસેંદ્રસ્ય દર્શને દુર્લભે મયા તત્ ઇદં વનં રાક્ષસરાજસ્ય દર્શનાર્થે વિનાશિતં ||

||Sloka meanings||

રાક્ષસેંદ્રસ્ય દર્શને દુર્લભે -
difficult to get to the presence of the king of Rakshasas
મયા તત્ ઇદં વનં -
hence this grove
રાક્ષસરાજસ્ય દર્શનાર્થે વિનાશિતં -
destroyed to seek the audience of the king of Rakshasas

||Sloka summary||

"It is difficult to get to the presence of the king of Rakshasas. So, I have destroyed the grove to see the king." ||50.14||

||Sloka 50.15||

તતસ્તે રાક્ષસાઃ પ્રાપ્તા બલિનો યુદ્ધકાંક્ષિણઃ||50.15||
રક્ષણાર્થં તુ દેહસ્ય પ્રતિયુદ્ધામયારણે|

સ|| તતઃ બલિનઃ તે રાક્ષસાઃ યુદ્ધકાંક્ષિણઃ પ્રાપ્તાઃ દેહસ્ય રક્ષનાર્થં તુ મયા રણે પ્રતિયુદ્ધાઃ||

||Sloka meanings||

તતઃ બલિનઃ તે રાક્ષસાઃ -
then the powerful Rakshasas
યુદ્ધકાંક્ષિણઃ પ્રાપ્તાઃ -
desirous of war came
દેહસ્ય રક્ષનાર્થં તુ -
to protect my body
મયા રણે પ્રતિયુદ્ધાઃ -
I fought back

||Sloka summary||

" Then the powerful Rakshasas desirous of war came. To protect my body I fought back." ||50.15||

||Sloka 50.16||

અસ્ત્રપાશૈ ર્નશક્યોઽહં બદ્ધું દેવાસુરૈરપિ||50.16||
પિતામહા દેવ વરો મમાપ્યેષ્યોઽભ્યુપાગતઃ|

સ|| અહં દેવાસુરૈરપિ અસ્ત્રપાશૈઃ બદ્ધં ન શક્યઃ | એષઃ વરઃ પિતામહાદેવ અભ્યુપાગતઃ||

||Sloka meanings||

દેવાસુરૈરપિ -
even by Devas or Asuras
અસ્ત્રપાશૈઃ -
by any weapons
અહં બદ્ધં ન શક્યઃ -
I cannot be captured
એષઃ વરઃ - this boon
પિતામહાદેવ અભ્યુપાગતઃ -
is given by Brahma

||Sloka summary||

"I cannot be captured by Devas or Asuras, by any weapons or ropes. This is a boon I have from the grandsire Brahma".||50.16||

||Sloka 50.17,18||

રાજાનં દ્રષ્ટુકામેન મયાસ્ત્ર મનુવર્તિતમ્||50.17||
વિમુક્તો હ્યહ મસ્ત્રેણ રાક્ષસૈસ્ત્વભિપીડિતઃ|
કેનચિદ્રાજકાર્યેણ સંપ્રાપ્તોઽસ્મિ તવાન્તિકમ્||50.18||

સ|| રાજાનં દ્રષ્ટુકામેન મયા અસ્ત્રં અનુવર્તિતં રાક્ષસૈઃ અભિપીડિતઃ તુ અહં અસ્ત્રેણ વિમુક્તો હિ કેનાચિત્ રાજકાર્યેણ તવ અન્તિકં સંપ્રાપ્તઃ અસ્મિ||

||Sloka meanings||

રાજાનં દ્રષ્ટુકામેન -
to see the king
રાક્ષસૈઃ અભિપીડિતઃ તુ -
though being troubled
અહં અસ્ત્રેણ વિમુક્તો હિ -
though released by the weapon
મયા અસ્ત્રં અનુવર્તિતં -
I obeyed the weapon
કેનાચિત્ રાજકાર્યેણ -
for some work related to the king
તવ અન્તિકં સંપ્રાપ્તઃ અસ્મિ-
to your presence I have come

||Sloka summary||

"To see the king, though being troubled, though released by the weapon, I have obeyed the Astra. For some work related to the king I have come to your presence". ||50.17,18||

||Sloka 50.19||

દૂતોહમિતિ વિજ્ઞેયો રાઘવ સ્યામિતૌ જસઃ|
શ્રૂયતાં ચાપિ વચનં મમ પથ્ય મિદં પ્રભો||50.19||

સ|| અહં અમિત તેજસઃ રાઘવસ્ય દૂતઃ ઇતિ વિજ્ઞેયઃ |પ્રભો ઇદં મમ પથ્યં વચનં શ્રૂયતાં ચાપિ||

||Sloka meanings||

અહં અમિત તેજસઃ રાઘવસ્ય દૂતઃ-
I am the messenger of the highly powerful Raghava
ઇતિ વિજ્ઞેયઃ - Know this
પ્રભો ઇદં મમ પથ્યં વચનં -
Oh King, these good words from me
શ્રૂયતાં ચાપિ - please hear

||Sloka summary||

"Know this that I am the messenger of the highly powerful Raghava. Oh King, please hear these good words from me".||50.19||

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે પંચાશસ્સર્ગઃ ||

Thus ends the Sarga fifty of Sundarakanda in Ramayana the first poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.
||om tat sat||

||ōm tat sat||